Arsenal – Chelsea: Đêm derby London nhìn từ bàn cờ an ninh thầm lặng

Chiều muộn ở phía bắc London, trước khi tiếng còi khai cuộc đưa Arsenal và Chelsea bước vào trận derby London, không khí quanh sân Emirates đã kịp căng thẳng. Nhưng lực lượng an ninh không chờ đến phút bóng lăn mới hành động. Họ đã đọc trận đấu từ nhiều ngày trước, bằng tình báo, bằng camera và bằng cả những cuộc trò chuyện với người hâm mộ. Theo nội dung phóng sự đăng tải trên The Guardian trước trận đấu, Cảnh sát Thủ đô London đã xếp trận Arsenal – Chelsea ở mức rủi ro “trung bình – trung bình”. Cách phân loại này nghe có vẻ khô khan, nhưng đằng sau nó là một hệ thống xử lý hơn 500 trận đấu mỗi năm để quyết định nơi nào cần tăng cường lực lượng, nơi nào có thể giảm bớt sự hiện diện. Với một trận derby London, việc dán nhãn “trung bình – trung bình” không có nghĩa là chủ quan. Nó cho thấy cảnh sát đã thu thập đủ dữ liệu để tin rằng nguy cơ có thể kiểm soát bằng các biện pháp tình báo, thay vì trải một lực lượng khổng lồ ra khắp các tuyến phố. Điều đáng chú ý là cách tiếp cận của Cảnh sát Thủ đô đã thay đổi. Thay vì chờ đợi xung đột bùng phát rồi mới phản ứng, họ tập trung vào phòng ngừa. Các sĩ quan bóng đá chuyên trách, thường được gọi là Dedicated Football Officers, đóng vai trò cầu nối giữa cảnh sát, câu lạc bộ và người hâm mộ. Trong trận cầu tâm điểm này, khoảng 17 sĩ quan chuyên trách và 20 trinh sát viên được gắn với mỗi câu lạc bộ. Trinh sát không chỉ đứng quan sát đám đông. Họ ghi nhận lịch sử di chuyển của các nhóm cổ động viên, nhận diện những gương mặt quen thuộc và nắm bắt những kế hoạch tụ tập không được công bố. Một trong những thông tin thú vị nhất mà phóng sự hé lộ là việc cảnh sát chú ý đến cả những cổ động viên không xuất hiện theo thói quen. Khi một nhóm cổ động viên vốn luôn tụ tập tại quán quen lại không xuất hiện, trinh sát hiểu rằng có thể họ đang lên kế hoạch di chuyển theo hướng khác. Trong bóng đá, pressing hiệu quả không phải là chạy nhiều hơn đối thủ mà là chạy đúng lúc đối thủ ngừng suy nghĩ. Trong công tác an ninh, nguyên tắc tương tự cũng đúng: cảnh sát cần đọc được điểm bất thường trước khi nó trở thành điểm nóng. Về mặt tài chính, câu chuyện an ninh trận đấu đang dịch chuyển theo hướng các câu lạc bộ tự chi trả nhiều hơn. Cảnh sát Thủ đô London dành khoảng 23 triệu bảng mỗi năm cho bóng đá, nhưng chỉ khoảng 10% chi phí này được bù đắp thông qua Special Police Services, tức các dịch vụ cảnh sát đặc biệt mà câu lạc bộ đặt hàng thêm. Phần lớn chi phí vẫn nằm trên vai ngân sách công. Tuy nhiên, xu hướng đang rõ ràng: các câu lạc bộ tự chi trả cho việc đóng đường, hệ thống rào chắn chống phương tiện lao vào đám đông, đội ngũ an ninh nội bộ và một phần lực lượng cảnh sát tăng cường. Arsenal là một ví dụ điển hình. Câu lạc bộ phía bắc London không chỉ dựa vào cảnh sát thành phố. Họ chủ động yêu cầu bố trí một Đơn vị Cảnh sát Hỗ trợ, hay Police Support Unit, ngay bên trong sân vận động. Cùng với đó, Arsenal huy động khoảng 1.000 nhân viên an ninh và các đội phản ứng nhanh được huấn luyện để xử lý nhiều tình huống khác nhau. Điều này cho thấy một hệ sinh thái an ninh do câu lạc bộ đứng đầu đang dần thay thế mô hình cũ, nơi cảnh sát phải làm gần như mọi việc. Sự thay đổi này không chỉ đến từ câu lạc bộ. Giải Ngoại hạng Anh cũng đang đầu tư vào thí nghiệm nhận diện khuôn mặt, một lĩnh vực gây tranh cãi nhưng ngày càng được sử dụng tại các trận đấu lớn. Trong khoảng hai giờ trước trận Arsenal – Chelsea, camera tại khu vực cổng vào có thể quét khuôn mặt người đi qua và đối chiếu với danh sách theo dõi. Những cái tên nằm trong danh sách này thường là người đang bị Football Banning Orders – lệnh cấm đến sân vận động – hoặc những đối tượng bị truy nã vì các tội nghiêm trọng. Nhận diện khuôn mặt là một công cụ nhạy cảm. Nó đặt ra câu hỏi về quyền riêng tư, về khả năng theo dõi toàn bộ cổ động viên và về việc ai kiểm soát dữ liệu thu được. Giới chức cảnh sát khẳng định họ không nhắm đến toàn bộ khán giả mà chỉ tập trung vào những đối tượng có nguy cơ cao hoặc nằm trong diện truy nã. Nhưng những con số công khai vẫn chưa đủ để trả lời câu hỏi hiệu quả thực sự của thí nghiệm này. Có bao nhiêu người bị phát hiện? Có bao nhiêu vụ bắt giữ xảy ra nhờ camera? Đó là những thông tin chưa được cung cấp. Một điểm đáng chú ý khác nằm ở hướng tiếp cận văn hóa cổ động viên. Cảnh sát Thủ đô London đã có một nhóm chuyên trách về vấn đề bạo lực đối với phụ nữ và trẻ em gái, thường được viết tắt là VAWG. Nhóm này không chỉ xử lý các vụ việc đã xảy ra mà còn muốn thay đổi cách ứng xử trên khán đài. Những tiếng hò hét mang tính phân biệt giới tính, những lời lẽ lăng mạ nhắm vào cá nhân trên sân hay những hành vi quấy rối xung quanh trận đấu đều được xem là vấn đề an ninh nghiêm túc. Cách xử lý những đối tượng vi phạm cũng cho thấy tư duy mới. Thay vì đến ngay lập tức dùng vũ lực hoặc bắt giữ, một số tình huống được giải quyết bằng cách tiếp cận gia đình hoặc người thân của người có lệnh cấm. Mục tiêu là nhắc nhở, ngăn chặn và đưa họ ra khỏi vòng xoáy rủi ro trước khi một quyết định sai lầm được thực hiện. Đây là hình thức thực thi mang tính tỷ lệ, không phải lúc nào cũng mang tính trừng phạt. Phóng sự cũng kể lại tình huống một trinh sát viên từng cứu sống cổ động viên bị ngừng tim bằng hô hấp nhân tạo. Khoảnh khắc đó nhắc lại rằng cảnh sát bóng đá không chỉ làm nhiệm vụ ngăn chặn bạo loạn. Họ còn là người phản ứng đầu tiên trong các tình huống khẩn cấp về y tế. Trong một đêm derby căng thẳng, giữa hàng chục nghìn con người, có thể chỉ cần một đôi tay biết ép tim đúng cách là đủ để tạo ra khác biệt giữa sự sống và cái chết. Việc Cảnh sát Thủ đô giảm bớt sự hiện diện trực quan có thể khiến một số người cảm thấy an ninh đang lỏng hơn. Nhưng dưới góc độ vận hành, đây là một lựa chọn có chủ đích. Một lực lượng cảnh sát đông đúc có thể tạo ra cảm giác an toàn nhất thời, nhưng cũng có thể đẩy xung đột vào những khu vực không được giám sát. Cách tiếp cận bằng tình báo, bằng trinh sát và bằng công nghệ cho phép cảnh sát xuất hiện đúng lúc, đúng chỗ và xử lý đúng đối tượng. Dữ liệu công khai hiện nay vẫn để lại nhiều khoảng trống. Người ta chưa biết chính xác cảnh sát đã ngăn chặn được bao nhiêu vụ gây rối nhờ thông tin của trinh sát. Người ta cũng chưa biết liệu việc thí điểm nhận diện khuôn mặt có làm tăng hay giảm tổng số nhân sự cần huy động. Ngay cả câu hỏi liệu cổ động viên Chelsea có chủ động né tránh khu vực quét camera nhiều hơn so với cổ động viên Arsenal cũng chưa có lời đáp. Nhưng điều đã rõ là mô hình an ninh bóng đá tại Anh đang được viết lại. Các câu lạc bộ không còn là bên đứng ngoài công tác giữ gìn trật tự. Họ trở thành đối tác, trở thành người chi trả và cũng trở thành người chịu trách nhiệm về trải nghiệm an toàn của chính cổ động viên nhà. Cảnh sát Thủ đô London vẫn giữ vai trò chỉ huy, nhưng họ đang dựa nhiều hơn vào dữ liệu, vào công nghệ và vào mối quan hệ bền chặt được xây dựng qua nhiều năm với từng câu lạc bộ. Chánh thanh tra Pete Dearden, người giữ vai trò chỉ huy trận đấu, đã nhấn mạnh đến việc tạo ra một chuẩn mực ứng xử đúng đắn. Với ông, mỗi trận derby là một bài kiểm tra không chỉ về nhân sự mà còn về cách truyền đạt mệnh lệnh, về cách giao tiếp với các sĩ quan dưới quyền và về cách giữ cho toàn bộ hệ thống vận hành theo cùng một nhịp. Khi tiếng còi vang lên, khoảng 1.000 nhân viên an ninh của Arsenal cùng các đơn vị phản ứng nhanh và cảnh sát phải hoạt động như một thể thống nhất. Nếu xem trận đấu như một bàn cờ, những quân cờ quan trọng nhất không phải lúc nào cũng là cầu thủ mặc áo đấu. Họ là những trinh sát viên đứng trong đám đông, là những camera quét qua từng gương mặt, là những cuộc điện thoại báo tin từ một con phố nhỏ gần sân vận động. Trong bóng đá hiện đại, an ninh đã trở thành một môn thể thao riêng với luật chơi âm thầm và không có khán giả theo dõi. Trong ngắn hạn, những gì diễn ra quanh trận Arsenal – Chelsea là tín hiệu cho thấy bóng đá Anh đang đi vào một kỷ nguyên giám sát thông minh hơn. Về dài hạn, câu hỏi lớn không nằm ở công nghệ mà nằm ở lòng tin. Người hâm mộ có chấp nhận bị camera quét mặt để đổi lấy cảm giác an toàn? Các câu lạc bộ có sẵn sàng trả thêm tiền cho những biện pháp phòng ngừa vốn trước đây thuộc trách nhiệm của chính phủ? Cảnh sát có giữ được sự cân bằng giữa vai trò bảo vệ và vai trò giám sát? Bóng đá luôn là trò chơi của những quyết định trong tích tắc. Nhưng với những người làm an ninh, trận đấu bắt đầu từ rất lâu trước khi trọng tài thổi còi và kết thúc rất lâu sau khi cổ động viên cuối cùng rời khỏi khu vực để xe. Trong bóng tối của một đêm London, chiến thắng không phải lúc nào cũng được đo bằng tỷ số. Đôi khi, chiến thắng là việc không có gì tồi tệ xảy ra, và tất cả những gì người ta nhìn thấy chỉ là một buổi tối bóng đá bình thường. Câu chuyện về công tác an ninh ở trận derby London giữa Arsenal và Chelsea không kết thúc với trận cầu này. Nó sẽ tiếp tục được kiểm chứng ở những trận đấu rủi ro cao tiếp theo, khi các thí điểm nhận diện khuôn mặt được nhân rộng và khi các câu lạc bộ phải đối mặt với hóa đơn an ninh ngày một lớn hơn. Những con số về chi phí, về số lượng trinh sát viên và về số trận đấu được phân loại rủi ro sẽ là thước đo để người hâm mộ đánh giá xem sự an toàn mà họ đang được hưởng thực sự có giá như thế nào. Cho đến lúc đó, phía sau mỗi trận cầu đỉnh cao, những bàn cờ an ninh thầm lặng vẫn tiếp tục được sắp xếp.