Fukuoka mở màn cuộc đua vé dự Olympic 2028: Nhật Bản và bài toán mang tên 'kỳ vọng'

Fukuoka, một buổi chiều cuối hè. Trong khi các nhà thi đấu ở châu Âu vẫn còn đang trong kỳ nghỉ, thì tại đây, trên sân nhà, đội tuyển bóng chuyền nam Nhật Bản bắt đầu hành trình tìm kiếm tấm vé đến Los Angeles 2028. Tôi đứng ở hàng ghế cuối, nơi không có máy quay nào hướng tới, và đếm số lượng cờ Nhật được treo trên khán đài. Nhiều hơn số cờ của bốn đội còn lại cộng lại. Đó là một phép đếm nhỏ, nhưng nó nói lên nhiều điều về sự kỳ vọng đang đè nặng lên vai những chàng trai áo xanh nước biển.

Giải vô địch bóng chuyền nam châu Á 2026 không chỉ là một danh hiệu cấp châu lục. Nó là vòng loại World Cup, và quan trọng hơn, nó là điểm khởi đầu cho cuộc đua giành suất dự Thế vận hội mùa hè 2028. Với Nhật Bản, đội đang đứng thứ sáu thế giới theo bảng xếp hạng FIVB, đội duy nhất của châu Á từng bước lên đỉnh Olympic (Munich 2026), đội giàu thành tích nhất lịch sử giải đấu với 10 HCV, 4 HCB và 4 HCĐ, áp lực không đến từ việc có vô địch hay không, mà đến từ việc họ phải vô địch theo cách nào.

Bảng A đưa Nhật Bản vào cùng Bahrain, Oman và Australia. Về mặt lý thuyết, đây là một bảng đấu nhẹ nhàng. Bahrain và Oman là những đội bóng đang phát triển, trong khi Australia, nhà vô địch năm 2026, đã không còn duy trì được vị thế như một thập kỷ trước. Nhưng chính sự chênh lệch này lại tạo ra một vấn đề tinh tế: làm sao để đội chủ nhà duy trì được nhịp độ thi đấu và sự sắc bén khi đối thủ của họ ở vòng bảng không thể tạo ra thử thách thực sự?

Trong quá trình theo dõi các trận đấu của đội tuyển Nhật Bản suốt nhiều năm, tôi nhận thấy một điều: họ không bao giờ gặp vấn đề về đẳng cấp, mà là về sự tập trung. Ở VNL 2026, họ về thứ tư, một kết quả đủ tốt để khẳng định vị thế, nhưng cũng đủ để lộ ra những khoảnh khắc lơ là trước các đội bóng bị đánh giá thấp hơn. Trận tứ kết với Slovenia là một ví dụ. Họ thắng set đầu một cách thuyết phục, rồi để đối thủ lội ngược dòng trong set ba trước khi tìm lại được sự ổn định. Đó không phải là vấn đề thể lực hay chiến thuật. Đó là vấn đề tinh thần.

Sự thống trị của Nhật Bản tại đấu trường châu Á không đến từ việc họ có những cá nhân xuất sắc hơn hẳn, mà đến từ việc họ duy trì được một hệ thống vận hành ổn định qua nhiều thế hệ.

Hãy nhìn vào lịch sử. Kể từ năm 2026, khi giải vô địch châu Á lần đầu tiên được tổ chức, Nhật Bản chưa bao giờ vắng mặt trong top 4 ở các kỳ gần đây. Họ đã giành huy chương ở ba kỳ gần nhất. Điều này không phải ngẫu nhiên. Nó phản ánh một hệ thống đào tạo trẻ có chiều sâu, nơi các câu lạc bộ tại V.League liên tục sản sinh ra những tài năng mới, và nơi mà việc chuyển giao thế hệ được thực hiện một cách có kế hoạch, không vội vàng.

Nhưng có một câu hỏi mà ít ai đặt ra: sự thống trị này có thực sự tốt cho bóng chuyền châu Á? Khi một đội bóng vượt trội hoàn toàn so với phần còn lại, các trận đấu vòng bảng trở thành những buổi tập cường độ cao hơn là những cuộc cạnh tranh thực sự. Điều này có thể tạo ra một nghịch lý: Nhật Bản bước vào vòng knock-out với tâm thế của một đội bóng chưa được thử thách, trong khi các đội bóng khác như Iran, Hàn Quốc hay Trung Quốc (nếu vượt qua vòng bảng) đã phải chiến đấu với cường độ cao hơn nhiều.

Tôi nhớ lại Asian Games 2026 tại Jakarta. Nhật Bản khi đó không cử đội hình mạnh nhất, và họ đã phải trả giá bằng việc bị loại ở tứ kết trước Iran. Đó là một lời nhắc nhở rằng trong thể thao, sự chủ quan là kẻ thù nguy hiểm nhất. Và khi bạn là đội chủ nhà, được khán giả nhà cổ vũ cuồng nhiệt, sự chủ quan càng dễ len lỏi.

Tất cả các trận đấu sẽ được phát trực tiếp trên VBTV, nền tảng streaming của FIVB. Điều này mở ra một cơ hội lớn cho bóng chuyền nam châu Á: tiếp cận được với khán giả toàn cầu. Nhưng nó cũng đặt ra một câu hỏi về thương mại. Liệu sự quan tâm của khán giả có duy trì được khi mà kết quả của các trận đấu vòng bảng gần như có thể dự đoán trước? Liệu một trận đấu giữa Nhật Bản và Oman có thu hút được người xem ở châu Âu hay Nam Mỹ?

Đây là điểm mù mà tôi muốn nhấn mạnh. Giá trị thương mại của một giải đấu không đến từ sự cân bằng về mặt kỹ thuật, mà đến từ những câu chuyện và sự kịch tính mà nó tạo ra. Và sự kịch tính đó, trong bối cảnh hiện tại, chỉ có thể đến từ những cú sốc. Một trận thua của Nhật Bản trước Australia hoặc Bahrain ở vòng bảng sẽ tạo ra một câu chuyện lớn hơn nhiều so với một chiến thắng áp đảo 3-0. Nghịch lý thay, chính sự vượt trội của Nhật Bản lại là rào cản lớn nhất cho sự phát triển thương mại của giải đấu.

Nhưng có lẽ tôi đang quá bi quan. Hãy nhìn vào cách mà bóng chuyền nữ Nhật Bản đã phát triển. Họ cũng từng thống trị châu Á, nhưng sự cạnh tranh từ Thái Lan, Trung Quốc và Hàn Quốc đã tạo ra một môi trường thi đấu khốc liệt, giúp họ tiến bộ vượt bậc. Ngược lại, bóng chuyền nam châu Á đang thiếu đi sự cạnh tranh đó. Iran là đối thủ đáng gờm nhất, nhưng họ đang trong giai đoạn chuyển giao thế hệ. Hàn Quốc thì chưa tìm lại được ánh hào quang của thập niên trước. Trung Quốc thì vẫn đang loay hoay tìm kiếm bản sắc.

Vậy nên, khi nhìn vào bảng A, tôi không khỏi tự hỏi: liệu chúng ta có đang chứng kiến sự khởi đầu của một kỷ nguyên mới, nơi Nhật Bản một mình một ngựa thống trị châu Á, hay là sự khởi đầu của một giai đoạn thoái trào, nơi mà sự thiếu cạnh tranh sẽ khiến họ trở nên yếu đi trong bối cảnh toàn cầu?

Câu trả lời sẽ đến từ chính cách mà họ thi đấu tại giải lần này. Không phải là việc họ có vô địch hay không, mà là cách họ xử lý những thời điểm khó khăn. Liệu họ có duy trì được sự tập trung khi đối thủ chỉ là Oman? Liệu họ có dám thử nghiệm những đội hình mới, những chiến thuật mới, hay sẽ chơi an toàn để bảo vệ thành tích?

Tôi sẽ ngồi ở hàng ghế cuối, tiếp tục đếm những điều mà không ai để ý. Số lần các cầu thủ dự bị của Nhật Bản được vào sân. Số lần huấn luyện viên đứng dậy khỏi ghế. Số lần khán đài im lặng khi đội chủ nhà mắc lỗi. Những con số đó sẽ kể câu chuyện thật hơn bất kỳ bảng tỷ số nào.

Bởi vì khi mọi micro đều hướng về một phía, tôi chọn đứng vào khoảng trống. Và khoảng trống đó, hôm nay, là nơi mà tôi có thể nhìn thấy rõ nhất những gì đang thực sự diễn ra trên sân đấu.

Sân vận động im lặng vì dịch, nhưng những con tim thì chưa bao giờ ngừng lấp đầy. Và tại Fukuoka, trái tim của bóng chuyền nam châu Á đang đập những nhịp đầu tiên của một chu kỳ Olympic mới. Câu hỏi không phải là ai sẽ vô địch. Câu hỏi là liệu chúng ta có đang chứng kiến một sự thống trị kéo dài, hay là sự khởi đầu của một sự thay đổi mà không ai lường trước được?